Thời điểm chúng tôi đặt chân đến Kuala Lampur cũng là lúc đoàn xúc tiến giáo dục Malaysia do Tiến sĩ Mohamed Noor, Giám đốc tiếp thị và quan hệ quốc tế Bộ Giáo dục đại học (GDĐH) Malaysia dẫn đầu vừa trở về sau chuyến đi dài ngày đến một loạt các quốc gia châu Phi: Kenya, Liberia, Namibia, Tazania...Đây là một số trong những thị trường “tâm điểm” mà nền GDĐH Malaysia hướng tới trong chiến lược thu hút 100.000 sinh viên quốc tế vào năm 2010. “Xuất khẩu” giáo dục đã đem lại nguồn lợi nhuận lên tới hàng trăm triệu USD mỗi năm cho quốc gia này. Chính vì thế, họ đã phải thành lập cả một bộ Giáo dục đại học với những Vụ Tiếp thị giáo dục, Vụ Thông tin Dữ liệu và các Trung tâm xúc tiến giáo dục chuyên nghiệp ... chuyên làm nhiệm vụ xây dựng giáo dục Malaysia thành một thương hiệu nổi tiếng toàn cầu!
Thương hiệu Malay, đẳng cấp quốc tế?
Tạm biệt tiết trời lạnh giá của mùa đông Hà Nội, chúng tôi đón những ánh nắng rực rỡ đầu tiên của mùa Giáng sinh Malaysia sau một chuyến bay thẳng dài 3 tiếng đồng hồ. Dọc những dãy băng chuyền của sân bay Quốc tế Kuala Lumpur, các cây thông Noel khổng lồ được trang hoàng lộng lẫy bằng hàng trăm bóng đèn màu nhấp nháy cùng những vòng hào quang, hoa tuyết, cỗ xe tuần lộc, đôi cánh thiên thần đủ màu sắc. Mặc dù đa số dân chúng theo đạo Hồi nhưng lễ Giáng sinh vẫn là một trong những ngày hội vui nhất trong năm, cũng là mùa du lịch mua sắm được chính phủ Malaysia chọn làm tâm điểm thu hút khách nước ngoài. Điều này thể hiện rõ trên những panô quảng cáo, băngrôn chào mừng chăng khắp các đại lộ vào trung tâm thành phố và trong những khu thương mại sầm uất rộn rã mùa sale-off.
Phòng tự học Học viện Công nghệ Tin học APITT-Malaysia
Sự phát triển của kinh tế Malaysia trong những thập niên vừa qua được thế giới đánh giá là “thần kỳ” và “ngoạn mục”. Năm 2006, quốc gia này được xếp hạng thứ 26 thế giới về mức độ thuận lợi kinh doanh và xếp thứ 23 về mức độ cạnh tranh, vượt hẳn Thái Lan 5 bậc, trở thành nền kinh thế lớn thứ 2 trong khu vực chỉ sau Singapore. Chìa khóa của sự phát triển thần kỳ này đã được Thủ tướng Badawi khẳng định, đó chính là nhờ giáo dục dựa trên nguồn lực chính là sự sáng tạo và tinh thần cách tân, đổi mới của người Malaysia.
Ông Azhar Modh Salle - tùy viên giáo dục - Tổng lãnh sự Malaysia tại TP. HCM kể lại với chúng tôi: Vào những năm 1960, đất nước Malaysia rộng lớn chỉ có duy nhất một trường ĐH. Đến năm 1975 tăng thêm được 5 trường. Do ĐH phát triển hạn chế, số SV trong thanh niên ở độ tuổi học đại học của Malaysia đến năm 1990 cũng chỉ khoảng 3%, với khoảng 52.000 SV du học nước ngoài. Năm 1996, dưới ảnh hưởng mạnh mẽ của cuộc cách tân, đổi mới về kinh tế, chính phủ đã tạo một bước đột phá trong giáo dục bằng đạo luật “Các định chế GDĐH tư” vạch ra các khuôn khổ pháp lý để lập các chương trình liên kết giữa ĐH công và tư, trong nước và ngoài nước... Sự liên kết hoặc chuyển nhượng nhân sự, nội dung chương trình, các khóa học, bằng cấp giữa các trường ĐH tư trong nước với hàng chục trường ĐH nước ngoài chính là một hình thức nhập khấu giáo dục. Chính công nghệ giáo dục tiên tiến này là điểm hấp dẫn hàng nghìn du học sinh nước ngoài đến với Malaysia.
Tiến sĩ Mohamed Noor, giám đốc tiếp thị và quan hệ quốc tế Bộ GDĐH Malaysia nhấn mạnh ưu điểm hàng đầu của nền giáo dục Malaysia là: chất lượng giảng dạy đạt tiêu chuẩn quốc tế nhưng học phí và giá sinh hoạt hợp lý, chỉ bằng một nửa số tiền du học ở Anh hoặc Mỹ. Học sinh sẽ có nhiều sự lựa chọn về các chương trình học cũng như các trường đại học và cao đẳng, phù hợp với từng cá nhân. Các chương trình Twinning Degree và chương trình 3+0 mang lại một chất lượng giáo dục và bằng cấp cao từ các trường đại học của Anh, Hoa Kỳ, Úc, Canada, Đức, New Zealand và Pháp với chi phí thấp.
Khi chúng tôi băn khoăn về những cơ sở để khẳng định chất lượng của các trường ĐH-CĐ, ông Mohamed Noor không ngần ngại dẫn chứng: Các tiêu chuẩn chất lượng luôn được theo dõi gắt gao bởi Bộ Giáo dục, thông qua các Ủy ban thẩm tra chất lượng giáo dục và các đạo luật như: Đạo luật về Giáo dục 1996, Đạo luật về các cơ sở giáo dục bậc cao 1996 và Đạo luật của Hội đồng ủy nhiệm quốc gia. Các trường ĐH-CĐ có liên kết đào tạo với nước ngoài còn bị kiểm định bởi chính Hội đồng kiểm tra của ĐH quốc tế đó. Bà Lydia Wang - Thư ký giám đốc ĐH-CĐ Taylor- một trong những trường đào tạo về du lịch lớn nhất Malaysia cho biết thêm:”Những chuyên ngành về kiến trúc, công nghệ, kế toán còn có một Hiệp hội nghề nghiệp của lĩnh vực đó kiểm định chất lượng sinh viên trước khi ra trường”.
Thư viện Học viện Công nghệ Tin học APITT- Malaysia
Từ Thủ tướng...
Trong chiến lược “Tầm nhìn 2020”, chính phủ Malaysia đặt quyết tâm sẽ thu hút 100.000 sinh viên quốc tế đến với giáo dục Malaysia như một thương hiệu hàng đầu của toàn châu lục. Tiến sĩ Mohamed Nasser Mohamed Noor cho rằng, mặc dù được coi là nước đi đầu trong các chương trình twinning programme (hợp tác giữa một trường trong nước với một trường nước ngoài) cũng như chương trình liên kết với các trường ĐH nước ngoài nhưng hiện nay Malaysia đang mất thế trước Singapore. Ý thức được xu thế cạnh tranh quyết liệt ngay trên sân nhà, chính phủ Malaysia huy động mọi nguồn lực làm một cuộc cách tân về “marketing” giáo dục, đi đầu là thủ tướng Abdullah Badawi.
Đến thăm một số trường ĐH ở Kuala Lampur, có một điều khiến tôi ngạc nhiên là ảnh của Thủ tưởng Badawi kèm những lời kêu gọi phát triển giáo dục của ông được treo trang trọng khắp nơi. Khi được xem cuốn băng Thủ tướng Badawi cắt băng khánh thành một cơ sở của ĐH LimKokWing ở London- cơ sở giáo dục đầu tiên của một trường ĐH Malaysia giữa lòng châu Âu, một người nước ngoài như tôi cũng phải xúc động và tự hào với sự phát triển của nước bạn. Vị Thủ tướng tuổi 60 đĩnh đạc đứng giữa thủ đô của quốc gia đã từng xâm chiếm đất nước mình phát biểu: Ngôi trường này không chỉ xuất khấu giáo dục Malaysia, mà quan trọng hơn, nó sẽ là điểm kết nối văn hóa, đất nước con người Malaysia vào mạng lưới toàn cầu.
Chính phủ cũng...”PR” cho giáo dục
Hiện nay, Malaysia đã có có 538 Viện Đào tạo GDĐH thục có đăng ký, 17 trường ĐH và trường University college công, 21 trường ĐH và trường University college tư thục, 11 chi nhánh các trường ĐH và 5 cơ sở đào tạo của các trường ĐH quốc tế với hơn 50.000 sinh viên quốc tế đến từ hơn 100 quốc gia trên thế giới.
Hàng năm, chính phủ Malaysia dành khoảng 25% ngân sách đầu tư cho giáo dục, riêng năm 2005, GDĐH đã được chi 1,4 tỷ RM (tương đương 42 triệu USD) nhằm cải thiện kiến thức, kỹ năng và giá trị tích cực cho GD Malaysia. Xác định các trường ĐH-CĐ tư là lực lượng chính thu hút sinh viên nước ngoài, chính phủ đã dành nhiều ưu đãi để cân bằng sự đối xử sai lệch trước đây với trường tư, giảm thuế cho các hoạt động tiếp thị giáo dục và chương trình giáo dục khoa học của các trường. Một bộ phận chuyên biệt được lập ra nhằm hỗ trợ các cơ sở đào tạo tư thục trong việc giành tín nhiệm và công nhận ở các nước ngoài.
Tháng 3-2004, Bộ GDĐH đã tách ra từ bộ GD nhằm mục tiêu chuyên biệt hóa GD ĐH rồi từ đó đưa Malaysia trở thành một trung tâm giáo dục của khu vực với những học viện có chất lượng đẳng cấp quốc tế. Một Vụ tiếp thị GDĐH đã được lập ra với rất nhiều chính sách và ưu đãi có nhiệm vụ chính là quốc tế hoá nền ĐH của Malaysia thông qua các chương trình tiếp thị hiệu quả và sự hợp tác giữa các trường ĐH trong nước với các học viện, trường ĐH ở nước ngoài. Theo lời ông GĐ tiếp thị hiện tại thì nhiệm vụ chính của Vụ này thực chất là thay mặt Nhà nước hỗ trợ các trường ĐH-CĐ công và tư, đặc biệt là hệ thống ĐH tư có thể xuất khấu GDĐH một cách nhanh chóng, hiệu quả và chất lượng nhất. Cụ thể, Bộ GDDH đã thành lập 4 trung tâm xúc tiến giáo dục Malaysia (MEPC) ở Bắc Kinh (Trung Quốc), Jakarta (Indonesia), Dubai (các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất) và TP.HCM (Việt Nam), trong tương lai có khả năng mở thêm ở Ấn Độ, Nam Phi. Các trung tâm này đã góp phần tích cực và hiệu quả trong việc phổ biến những thông tin về cơ hội học tập tại Malaysia. Người phụ trách các cơ quan này vừa là công chức Bộ GD, vừa là tùy viên GD của ĐSQ tại nước sở tại nên uy tín và am hiểu của họ về nền GD Malaysia hoàn toàn có thể tin cậy.
Anh Azhar Mohd Salleh, tùy viên Lãnh sứ quán Malaysia tại TP.HCM, cũng là người phụ trách trung tâm MEPC ở khu vực Đông Dương cho chúng tôi biết: Trong khoảng gần 3 năm hoạt động, Trung tâm MEPC ở Việt Nam đã tổ chức gần chục cuộc triển lãm du học liên tiếp tại nhiều tỉnh thành và thu hút được hàng nghìn người tham gia. Trung tâm cũng đã tư vấn hàng chục HS-SV chọn Malaysia là điểm đến, góp phần tăng số SV Việt Nam từ 420 em (2003) lên 687 em (tháng 5/2007). Chính phủ Malaysia còn dành một khoảng kinh phí lớn tổ chức hàng chục các chuyến “xúc tiến” và “tiếp thị” GD tại những thị trường còn đang “ngủ đông” như châu Phi, Nam Á, Nam Mỹ, các quốc gia thuộc Liên Xô cũ...
Một số sinh viên Việt Nam đang du học tại Malaysia
Sắp tới, Bộ GĐĐH sẽ thành lập hẳn một Uỷ ban kỹ thuật về “Du lịch-du học” để quảng bá cho các khóa học theo kiểu “giáo dục - du lịch” trong sáu tháng. Khóa này không cần visa SV mà chỉ cần visa du lịch, du học sinh có thể học ngoại ngữ, tin học hoặc bất cứ ngành nghề nào khác. Thân nhân du học sinh cũng được tham gia chương trình này với các thủ tục đơn giản, tiện lợi. Về lâu dài, chính phủ Malaysia sẽ khuyến khích và hỗ trợ phát triển bằng chính sách, ưu đãi thuế, kinh phí cho những Học viện thúc đẩy xúc tiến GD ở nước ngoài, thông thoáng công nhận bằng cấp của các cơ sở đào tạo nước ngoài tại Malaysia.
Quan sát, chứng kiến những nỗ lực của chính phủ và Bộ GD Malaysia trong việc xây dựng thương hiệu giáo dục quốc gia bằng cách hỗ trợ hệ thống GDĐH tư phát triển, tôi không khỏi chạnh lòng khi nhìn về GD Việt Nam. Chủ trương xã hội hóa GD được Nhà nước khuyến khích, nhưng trong thực tế không ít nhà đầu tư muốn chia sẻ gánh nặng GD với Nhà nước phải nản lòng với cơ chế ”xin- cho”, ban phát gây bao cản trở, chậm trễ cho sự phát triển mạng lưới các trường ngoài công lập. Thời điểm thực hiện cam kết mở cửa GD cho WTO sắp đến gần, nếu lối tư duy cũ kỹ của một nhóm lợi ích thiểu số không chịu thay đổi, nguy cơ GD VN “chết” trên sân nhà không còn là viễn cảnh!
Phương Nguyễn (Vietimes)
English
Tiếng Việt